नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी

Kokan Media

2 years ago

Advertisements

ज्येष्ठ प्रवचनकार धनंजय चितळे यांच्या ‘महाभारतातील अपरिचित गोष्टी’ या लेखमालेचा हा नववा भाग…
………….
महाभारतातील अर्जुनाच्या रथाचे चित्र आपल्या डोळ्यासमोर आणा. अर्जुन मागे युद्धसज्ज स्थितीत उभा आहे आणि श्री भगवंत रथाचे सारथ्य करीत आहेत. या चित्रातून आपल्याला बोध केला आहे, की आपला जीवनरथ देवांच्या हाती द्या. कर्म करीत राहा. ‘देवाच्या इच्छेने वर्तावे । देव करील ते मानावे । मग सहजचि स्वभावे । कृपाळू देव ।।’ या वचनाप्रमाणे जगण्याचा अभ्यास करावा. भगवान श्रीकृष्ण हे अर्जुनाचे गुरू, सखा, सर्वस्वच होते. अर्जुन श्री भगवंतांच्या नित्य अनुसंधानात असे. त्यामुळे श्री भगवंतांचेही अर्जुनावर मोठे प्रेम होते. अर्जुनाच्या विविध नावांतून आपण भगवंतांना आवश्यक असणारे तीन गुण समजून घेऊ या. अर्जुन या शब्दाचा अर्थ सरळ मनाचा असा आहे. अर्जुनाचे आणखी एक नाव गुडाकेश असे आहे. याचा अर्थ ज्याची झोप त्याच्या ताब्यात आहे तो, अर्थात ठरावीक काळ झोप घेणारा. अर्जुनाचे तिसरे नाव धनंजय. याचा अर्थ ज्याने धनावर विजय मिळवला आहे, म्हणजे धनाच्या आसक्तीवर विजय मिळवला आहे असा. थोडक्यात, सरळ मनाचा, झोप आणि भूक यांवर नियंत्रण ठेवणारा आणि आसक्तीवर मात करणारा भक्त देवांना प्रिय असतो. अशा भक्तांची लक्षणे समजून घेण्यासाठी श्रीमद्भगवद्गीतेचा बारावा अध्याय जरूर अभ्यासावा. आपल्या प्रिय भक्ताचे कल्याण करण्यासाठी श्री भगवंत सदैव तत्पर असतात. अशा अनेक कथा महाभारतात आढळतात. त्यातीलच एक छोटी कथा आज सांगतो.
अठराव्या दिवशी महाभारताचे युद्ध संपले आणि भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला घेऊन छावणीकडे परत आले. परत आल्यानंतर ते म्हणाले, ‘अर्जुना, पहिल्या दिवसापासून आजपर्यंत सारथी धर्माप्रमाणे मी खाली उतरून रथातून हात देऊन तुला खाली उतरवत होतो; पण आज मला कंटाळा आला आहे. आज तू खाली उतर आणि मला हात देऊन खाली उतरव.’ हे ऐकून अर्जुनाला अत्यंत आनंद झाला. तो म्हणाला, ‘देवा, सर्व दिवस मला आपण हात देऊन उतरवत होतात. तेव्हा खूप संकोचल्यासारखे होत होते. आज माझ्या आवडीचे काम मला मिळाले.’ असे म्हणून अर्जुन खाली उतरला. त्याने श्री भगवंतांना रथातून आदरपूर्वक खाली उतरवले. अर्जुनाचा हात हातात घेऊन देव रथापासून चारच पावले पुढे गेले आणि तो रथ घोड्यांसह जळून भस्मसात झाला. अर्जुन आश्चर्यचकित झाला. देव म्हणाले, ‘अर्जुना, या रथावर भीष्म, द्रोण, कर्ण यांच्यासारख्या अनेक योद्ध्यांची अनेक दाहक शस्त्रे आदळली आहेत; पण रथावर मी आरूढ झालो असल्यामुळे, त्या शस्त्रांचा परिणाम झाला नाही. आज मात्र युद्ध संपल्यामुळे ती शस्त्रे परिणाम दाखवणार होतीच. जर मी आधी उतरलो असतो तर रथासह तूही भस्मसात झाला असतास. म्हणून मी आधी तुला उतरवले आणि मग मी खाली उतरलो.’
वाचकहो, संपूर्ण महाभारतातून भगवान श्रीकृष्णांना वजा केले, तर महाभारतात काहीच शिल्लक राहणार नाही. श्री भगवंतांचे युद्धविषयक डावपेच, त्यांनी केलेली शिष्टाई, आपल्या अनन्यशरण भक्तांचे वेळोवेळी केलेले रक्षण हे सारेच थक्क करणारे आहे. आपण बालवयापासून हे रामायण-महाभारत ऐकले आहे; पण त्यातील कथांचा कधी विचार केला नाही. या कीर्तनसंध्या उपक्रमाच्या निमित्ताने असे चिंतन आपणा सर्वांकडून घडायला लागावे, हीच परमात्मा भगवान श्रीकृष्णचरणी प्रार्थना.

– धनंजय चितळे, ज्येष्ठ प्रवचनकार
(क्रमशः)